Eigenaarschap vergroten: waarom het meestal mislukt (en wat we over het hoofd zien)
Eigenaarschap vergroten is een kreet die in bijna elk jaarplan terugkomt. Wie wil er nu geen betrokken medewerkers die verantwoordelijkheid nemen, kansen signaleren en in oplossingen denken? Maar ondanks alle trainingen en intenties, blijft de roep om meer eigenaarschap vaak onbeantwoord. Hoe kan dat?
In dit artikel onderzoeken we waarom het vergroten van eigenaarschap meestal mislukt en waarom onze standaardoplossingen het probleem vaak juist verergeren.
Eigenaarschap is een construct, geen vaardigheid
We praten over eigenaarschap vergroten alsof het een vaardigheid is, zoals leren programmeren of Excel-sheets maken. En dan doen we ook vaak alsof we het kunnen trainen, ontwikkelen of simpelweg kunnen ‘eisen’.
Maar eigenaarschap is geen vaardigheid of talent of zelfs karaktereigenschap; het is een construct. Het is een resultaat van de manier waarop we samenwerken en de context waarin we ons bevinden. Zodra we eigenaarschap behandelen als een ‘ding’ dat medewerkers moeten hebben, lopen we vast. De vraag is dan ook niet: “Hoe kunnen we eigenaarschap vergroten?”, maar: “Wat gebeurt er in de organisatie waardoor het initiatief verdwijnt en uitdooft?”
Waarom de roep om "eigenaarschap vergroten" vaak een symptoom is
Als leidinggevenden graag meer eigenaarschap willen, is dat zelden een neutraal verzoek. Het is vaak een reactie op patronen die vastlopen. Hier zijn de meest voorkomende oorzaken:
- Angst voor controleverlies: Als resultaten achterblijven, is “medewerkers nemen geen verantwoordelijkheid” een makkelijke conclusie. Het is lastiger om te kijken naar de kwaliteit van de aansturing.
- De illusie van maakbaarheid: We geloven dat gedrag stuurbaar is met een workshop. De praktijk is weerbarstiger.
- De roep als onderdeel van het patroon: Vaak is de roep om meer eigenaarschap zelf onderdeel van het patroon dat men wil doorbreken. Men verplaatst de spanning naar de medewerker in plaats van de oorzaak (onduidelijke rollen, trage besluitvorming) te onderzoeken.
- Hunkering naar grip: In een complexe werkomgeving geeft de term ‘eigenaarschap’ taal aan een diep verlangen naar regie en beweging.
7 Interventies die eigenaarschap juist in de weg zitten
In een poging om eigenaarschap te vergroten, grijpen organisaties vaak naar middelen die helaas niet of zelfs averechts werken:
- Standaard trainingen: Mensen leren proactief te zijn, terwijl de omgeving reactief gedrag afdwingt.
- Beoordelingscriteria: Eigenaarschap meetbaar maken in gesprekken, zonder dat het ooit helder gedefinieerd is.
- Holle slogans: Teksten als “Jij bent aan zet” op de muur voelen voor medewerkers vaak als een morele last in plaats van een uitnodiging.
- Verantwoordelijkheid zonder structuur: Teams ‘zelfsturend’ maken zonder heldere kaders leidt tot verwarring, niet tot eigenaarschap.
- Regels schrappen voor ‘autonomie’: Onduidelijkheid is geen vrijheid. Zonder kaders ontstaat er handelingsverlegenheid.
- Individuele beloningen: Praten over samenwerking en eigenaarschap, maar alleen de individuele ‘homeruns’ belonen.
- Controle op de vierkante millimeter: Alles willen meten (uren, scores) en tegelijkertijd vragen om vertrouwen en eigen initiatief.
Eigenaarschap vergroten: wat medewerkers écht horen
Als het management praat over eigenaarschap vergroten, zien medewerkers vaak een andere realiteit. Zij ervaren de dubbele boodschap:
- “Neem verantwoordelijkheid, maar beslis niets zonder ons.”
- “Fouten maken mag, maar we rekenen je er wel op af.”
- “We vertrouwen je, maar we controleren alles wat je doet.”
Dit is precies waarom eigenaarschap niet ontstaat door erom te vragen. Het ontstaat altijd tússen mensen, in een context of werkomgeving die uitnodigt tot betrokkenheid.
Wil je eigenaarschap vergroten en de valkuilen vermijden?
- We helpen de context te onderzoeken waardoor eigenaarschap stagneert, zodat er ruimte ontstaat voor écht initiatief in plaats van afwachtend gedrag.
Samen leggen we de onderliggende patronen bloot die de ‘dubbele boodschap’ in stand houden, zodat teams weer vanuit vertrouwen gaan bewegen.
Plan een gesprek
Benieuwd hoe wij organisaties begeleiden bij het creëren van een werkomgeving die eigenaarschap uitnodigt in plaats van afdwingt?